Herkennen
Wanneer gaat iets over de grens?
Een grap die blijft hangen, een aanraking die niet goed voelt, iemand die steeds buiten de groep valt. Grensoverschrijdend gedrag is niet altijd duidelijk. Hier lees je hoe je het herkent, in de sport en op het werk.
- Zes vormen met voorbeelden
- Signalen om op te letten
De kern
Jouw grens telt
Grensoverschrijdend gedrag is gedrag waardoor iemand zich onveilig, gekwetst of vernederd voelt. Wat voor de een een grapje is, kan voor de ander te ver gaan. Daarom telt vooral hoe het aankomt, niet hoe het bedoeld was.
Sommige dingen zijn altijd over de grens, hoe iemand er ook over denkt: geweld, discriminatie en seksueel contact met een minderjarige.
Bronnen: CBS via Sport en bewegen in cijfers en TNO en CBS, NEA 2024
De vormen
Zes vormen, met voorbeelden
Kies een vorm om te zien hoe die eruit kan zien.
Steeds opnieuw iemand kleineren, buitensluiten of belachelijk maken.
Een teamgenoot wordt structureel niet aangespeeld en uitgelachen in de groepsapp.
Een collega wordt nooit uitgenodigd voor overleg en krijgt steeds het rotwerk.
Iemand bang maken of onder druk zetten, met woorden, gedrag of dreiging.
Een trainer schreeuwt, gooit met materiaal en dreigt spelers te passeren als ze iets zeggen.
Een leidinggevende zegt dat je contract niet verlengd wordt als je klaagt.
Iemand anders behandelen of kwetsen vanwege afkomst, geloof, geslacht, seksuele voorkeur, beperking of leeftijd.
Spreekkoren of "grapjes" over iemands huidskleur vanaf de zijlijn.
Een sollicitant met een buitenlandse naam wordt niet uitgenodigd.
Schelden, bedreigen, duwen of slaan.
Een ouder langs de lijn scheldt de scheidsrechter uit en loopt dreigend het veld op.
Een klant slaat met zijn vuist op de balie en dreigt terug te komen.
Ongewenste seksuele opmerkingen, blikken, aanrakingen of berichten.
Een begeleider maakt opmerkingen over lichamen in de kleedkamer.
Een collega stuurt 's avonds appjes met toespelingen, ook na een duidelijk nee.
Iemand die meer macht heeft, gebruikt dat om een ander te dwingen of klein te houden.
Een coach bepaalt wie speelt op basis van wie hem gelijk geeft, niet op prestatie.
Een manager laat een stagiair onbetaald overwerken met de dreiging van een slechte beoordeling.
Test jezelf
Over de grens of niet?
Vier situaties. Denk eerst zelf na, en klik dan voor het antwoord.
1In de app van het team wordt een foto van een teamgenoot rondgestuurd met een lachende smiley. Zij heeft er niet om gevraagd.Wat vind jij? Bekijk het antwoord
Iemand belachelijk maken zonder toestemming is pesten, ook als het "maar een grapje" is. Online telt net zo hard als op het veld.
2Je leidinggevende vraagt in een één-op-één gesprek hoe het met je gaat, omdat je stiller bent dan normaal.Wat vind jij? Bekijk het antwoord
Betrokkenheid is juist goed. Het wordt pas anders als iemand blijft doorvragen terwijl je aangeeft dat je dat niet wilt.
3Een trainer geeft een jeugdspeler steeds een knuffel na de training, ook als die zich duidelijk ongemakkelijk voelt.Wat vind jij? Bekijk het antwoord
Of iets over de grens gaat, bepaalt degene die het ondergaat. Als iemand zich ongemakkelijk voelt en er toch mee doorgegaan wordt, is dat grensoverschrijdend.
4Een collega maakt elke maandag dezelfde grap over je accent. Iedereen lacht, jij lacht maar mee.Wat vind jij? Bekijk het antwoord
Meelachen betekent niet dat het oké is. Een grap die steeds terugkomt over wie je bent, kan pesten of discriminatie zijn.
Signalen
Waar let je op bij een ander?
Mensen vertellen het vaak niet uit zichzelf. Deze signalen kunnen erop wijzen dat er iets speelt. Een signaal is geen bewijs, maar wel een reden om eens rustig te vragen hoe het gaat.
- Stiller of teruggetrokkenIemand die normaal vrolijk is, zegt weinig meer.
- Vaker afwezigVaker ziek, te laat, of stoppen met de sport.
- Een bepaalde persoon mijdenNiet meer naast iemand willen zitten, spelen of werken.
- Opvallend gedragSnel boos, schrikachtig of juist overdreven stoer.
- Grapjes die niet grappig zijnIemand wordt vaak het mikpunt, en niemand zegt er iets van.
- GeheimenContact via privéberichten dat niemand mag weten.
Wie bepaalt of iets over de grens gaat?
In de eerste plaats degene die het ondergaat. Wat voor de een een grapje is, kan de ander pijn doen. Daarnaast zijn sommige dingen nooit oké, zoals geweld, discriminatie of seksueel contact met een minderjarige, ook niet als de ander "meedoet".
Is één keer ook al grensoverschrijdend?
Ja, dat kan. Pesten is meestal iets wat steeds terugkomt, maar een bedreiging, een ongewenste aanraking of een discriminerende opmerking kan ook in één keer over de grens gaan.
Wat is het verschil tussen ongewenst en grensoverschrijdend gedrag?
In de praktijk worden de woorden door elkaar gebruikt. Op het werk spreekt de Arbowet van ongewenste omgangsvormen. In de sport wordt vaker grensoverschrijdend gedrag gezegd. Het gaat om hetzelfde: gedrag waardoor iemand zich onveilig, gekwetst of vernederd voelt.
Wat doe ik als ik iets herken?
Dat hangt af van wie het overkomt. Lees verder bij Ik heb iets meegemaakt of Ik zag iets gebeuren. Je hoeft niet zeker te weten dat het "erg genoeg" is om advies te vragen.